Wel steun aan armen, geen steun aan UNRWA

Vandaag debatteerde de Eerste Kamer over de begroting voor buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking. Een kwetsbare begroting, want het is niet vanzelfsprekend dat er een meerderheid voor is. Vorig jaar dreigde de SGP al tegen te stemmen omdat het budget voor ontwikkelingssamenwerking werd gekort. Dit is weer het geval. Daar komt bij dat de minister van plan is om meer geld vrij te maken voor UNRWA, terwijl er vermoedens zijn dat UNRWA-medewerkers banden hebben met Hamas. Genoeg reden voor Peter Schalk om een kritisch betoog te houden, die u hieronder leest. 

Mevrouw de voorzitter, vele eeuwen geleden was er een sociaal vangnet voor de allerarmsten, en eigenlijk op een heel eenvoudige manier: een boer mocht de hoeken van zijn land niet maaien, en alles wat op het land vergeten werd, of wat een beetje afzijdig stond moest hij laten staan. Dat kon dan verzameld worden door de armen. Een mooi Bijbels beeld!

Daar zat eigenlijk nog een heel mooie sociale controle op. Want de hele goegemeente kon zien of je je aan dat gebod hield, maar ook op welke wijze je aan die opdracht gestalte gaf. Een beetje karig, of ruimschoots. U ziet het voor u: zo’n rijke boer die zijn knechten de opdracht gaf om een mooi stukje tarwe te laten staan. Of die nog rijkere boer, die krap langs de hoeken van zijn land maaide en daarmee zogenaamd aan de opdracht had voldaan.

Aan dat laatste moet ik denken bij de karige manier waarop wij in Nederland omgaan met het zogenoemde ODA-budget, waarop ik mijn inbreng wil toespitsen. 

Het hoofddoel van ODA is de verbetering van economische ontwikkeling en welvaart van ontwikkelingslanden, vastgesteld met de ODA-landenlijst. De internationale afspraak om te streven naar een minimum percentage van 0,7% van het bruto nationaal inkomen (BNI) staat sinds 1970.

Het gaat hier dus om een internationale afspraak. Dat Nederland als een van de rijkere landen van de wereld deze afspraak niet nakomt is op zijn minst een schande, maar het is ook gewoon karig. Wat is dat toch hier in Nederland: we hebben vaak de mond vol over anderen, maar door onszelf wordt een internationale afspraak niet gehandhaafd.

Laten we eens kijken naar toen, vorig jaar dus, en naar het nu van vandaag:

Toen, werden er grote woorden gesproken, onder andere door mevrouw Karimi van GL/PvdA. Ik citeer: ‘Dit is een beschamende uitholling van rechtvaardigheid en solidariteit, uit welbegrepen verlicht eigenbelang’.

En nu? Nu ligt er een brief van de minister van Buitenlandse Handel enOntwikkelingssamenwerking, met een nadere toelichting op de afspraken diehet kabinet met GL-PvdA heeft gemaakt over de BHO-begroting 2026.

Toen heeft de SGP een motie ondersteund van de ChristenUnie, met als dictum:  ‘verzoekt de regering de huidige systematiek, waarbij het ODA-budget gekoppeld is aan het bni, structureel te waarborgen’.

En nu? Nu is de koppeling niet hersteld, maar er is een truc verzonnen omeenmalig het gat te dichten, een soort wanhoopspoging om de begrotingdoor de beide Kamers te trekken.

Toen heeft de fractie van de SGP bij monde van mijn collega Marc de Vries hier ook een stevig punt van gemaakt. Met hangen en wurgen hebben we destijds de begroting gesteund, maar wel met de boodschap van mijn collega dat, als de koppeling niet zou worden hersteld, dat we dan de komende begroting niet zouden kunnen steunen.

En nu? Nu is de koppeling niet hersteld, maar er wordt een exercitieuitgevoerd die het voor de komende jaren nog moeilijker maakt om dekoppeling te herstellen.

Toen is de begroting uiteindelijk gesteund, overigens na hoofdelijk stemmen, met 44 stemmen voor van SGP, CDA, PVV, FVD, VVD, JA21, BBB en 50PLUS. Je zou kunnen zeggen de rechterflank. Er waren destijds 31 stemmen tegen, de linkerflank, met OPNL, GroenLinks-PvdA, D66, Volt, SP, PvdD en ChristenUnie. Hoe dan ook, toen heeft de waarschuwing geklonken: koppeling terug, en anders hebben we volgend jaar een probleem.

En nu? Welnu, de koppeling is niet terug. Dus ik ben benieuwd wat al diefracties nu gaan doen, zeker degenen die vorig jaar zelfs al ‘tegen’ hebbengestemd, met vaak grote woorden en diepe verwijten.

Mevrouw de voorzitter, het lijkt erop dat GL/PvdA bereid is om een deal te sluiten, met een eenmalige kasschuif. We hebben een compleet overzicht gezien waar het geld vandaan wordt gepulkt. Allemaal toekomstig geld dat naar voren wordt gehaald om nu maar een begroting door de beide Kamers te halen.

Zo wordt er € 178 miljoen uit Oekraïne-steun gehaald dat in 2028 en 2029 zou worden verstrekt. Verder valt ook het Ukraïne Partnership facility van 17 miljoen, en het egaliseren van de wisselkoersreserve van 33 miljoen binnen het ODA-budget. Dit wordt uit latere jaren gehaald. Er wordt dus 228 miljoen uit het toekomstige ODA-budget gehaald en dit jaar slechts 152 miljoen toegevoegd. Op de bezuiniging van 319 miljoen van vorig jaar is dit natuurlijk een schijntje.

• Klopt het dat er ogenschijnlijk een deal van 380 miljoen ligt, maar 228 miljoen hiervan een greep uit de toekomstige kas is?

Het totale budget wordt vrijgemaakt uit verscheidene potjes, door de Kasschuiven.

• Maar dat is toch gewoon allemaal toekomstig geld?
• Hoe gaat de minister dit gesprek voor de toekomst aan? Krijgt hij dan niet te horen: je hebt het geld al in 2026 uitgegeven, dus dit jaar krijg je minder?
• En wat als dit kabinet, dat nog niet echt op stoom lijkt te komen, voortijdig aan zijn eind komt?

Kortom: het geld van nu komt uit de potjes van morgen. Hiermee creëren we een schuifkabinet.

Als dit kabinet die boer was uit de oudheid, dan zei het kabinet vorig jaar tegen de armen: ‘Ik maai dit jaar zelf twee van de vier hoeken af’. En dit jaar zegt het kabinet: ‘Ik maai weer zelf twee hoeken af, maar ik geef één hoek terug uit het graan dat ik de komende jaren zelf zal oogsten, waarbij ik dan drie hoeken zelf zal maaien’. Dat snapt toch niemand meer!

Een ander heikel punt is het UNRWA-geld.

• Hoe zit dit nu precies? Klopt het dat de minister in september bij de suppletoire begroting zal voorstellen om alsnog geld voor deze omstreden UNRWA te reserveren?

Als de minister met een dergelijk voorstel komt lijkt mij dat uiterst onverstandig. Hij zit al in een penibele situatie met het ODA-budget en lag onder vuur vanwege het UNRWA-budget.

• Zou het niet verstandiger zijn om rust in deze portefeuille terug te brengen?

Mevrouw de voorzitter, ik ben benieuwd naar de antwoorden van de minister.